Pan-İslamizm İdeolojisi ve Abdülhamid düşmanlığı

Pan-İslamizm ide­olo­ji­si; İt­ti­had-ı İs­lâm (İs­lâm Bir­li­ği) adı al­tın­da 1870 yı­lın­dan iti­ba­ren Osman­lı­’nın uy­gu­la­ma­ya ça­lış­tı­ğı ‘dev­let po­li­ti­ka­sıy­la­’ na­za­ri plân­da uyum­lu gi­bi gö­rü­nen bir ide­olo­ji­dir. An­cak İs­lâm­cı ay­dın­la­rın ve dü­şü­nür­le­rin; ‘İt­ti­had-ı İs­lâ­m’ si­ya­se­ti­ni ta­kip eden Sultan II. Ab­dul­ha­mi­d’­e kar­şı mü­ca­de­le et­tik­le­ri ve mu­ha­le­fe­ti tem­sil eden güç­le­rin sa­fın­da yer al­dık­la­rı bi­lin­mek­te­dir. Bu­nu mi­sâl­ler­le açık­la­mak müm­kün­dür.


Kitap Alıntısı

“Pan - İslamizm ide­olo­ji­si; 19.yüz­yı­lın or­ta­la­rın­da gün­de­me gi­ren, di­ni ve si­ya­si key­fi­ye­te ha­iz olan bir dü­şün­ce akı­mı­dır. Si­ya­si he­de­fi açı­sın­dan, İs­lâm bir­li­ği­ni (İt­ti­had-ı İs­lâm) ön plâna çı­ka­ran bir ha­re­ket ol­du­ğu­nu söy­le­mek müm­kün­dür.



İs­lâ­m’­ı an­la­ma ve yo­rum­la­ma açısın­dan, “mo­dern din an­la­yı­şı­nı­” ve ‘İs­lâ­m’­da Tec­di­’di sa­vu­nan dü­şün­ce akımı ola­rak değerlendirilebilir. Tür­ki­ye­’de Sa­id Ha­lim Pa­şa, Meh­met Akif, Fi­li­be­li Ah­met Hilmi, İs­ma­il Fenni Er­tuğ­rul, Fe­rid Kam, Meh­met Ali Ay­ni, Şem­sed­din Gü­nal­tay, M. Ham­di Ya­zır, Bediüzza­man Sa­id-i Nur­si ve Ah­met Na­im, Hin­dis­ta­n’­da Sey­yid Ah­med Han, Sey­yid Emir Ali, Mı­sı­r’­da Cemaleddin Ef­ga­ni, Mu­ham­med Ab­duh ve M.Re­şid Rı­za gi­bi ay­dın­lar tarafın­dan savu­nu­lan, di­ni bir ide­olo­ji­dir. Bu akı­mın bel­li baş­lı amaç­la­rı­nı, “İs­lâ­mi si­ya­se­ti toplu­ma yeniden hâ­kim kılmak, in­san­la­rı zor­ba yö­ne­ti­ci­ler­den ve on­la­rın yay­dık­la­rı hu­ra­fe­lerden kurtar­ma­k” şek­lin­de ifa­de et­mek müm­kün­dür. On­la­ra gö­re; bu te­mel he­def­ler gerçekleştirilebi­lir­se ‘Os­man­lı Devle­ti­’nin kal­kın­ma­sı ve İs­lâm bir­li­ği­nin sağ­lan­ma­sı­’ müm­kün ola­cak­tır. Bu ide­olo­ji­yi savunan ay­dın­la­rın bir­bir­le­riy­le olan mü­na­se­bet­le­ri bel­li bir hi­ye­rar­şi­ye ve dü­ze­ne sa­hip değildir. İkin­ci Meş­ru­ti­yet dö­ne­min­de; ön­ce “Sı­rat-ı Mus­ta­kiy­m”, da­ha son­ra “Se­bi­lü­’r-Re­şa­d” der­gi­si­ni çı­ka­ran İs­lâm­cı ay­dın­lar, Pan-İs­lâ­mizm ide­olo­ji­si­nin key­fi­ye­ti­ni tesbit et­me­ye çalışmış­lar­dır. Da­ha son­ra “Be­ya­nû­’l Ha­k” der­gi­si ve “Vol­ka­n” ga­ze­te­si gi­bi yayın or­gan­la­rı, bu ide­olo­ji­yi sa­vu­nan kim­se­le­rin ka­rar­gâ­hı ol­muş­tur.

Pan-İslamizm ide­olo­ji­si; İt­ti­had-ı İs­lâm (İs­lâm Bir­li­ği) adı al­tın­da 1870 yı­lın­dan iti­ba­ren Osman­lı­’nın uy­gu­la­ma­ya ça­lış­tı­ğı ‘dev­let po­li­ti­ka­sıy­la­’ na­za­ri plân­da uyum­lu gi­bi gö­rü­nen bir ide­olo­ji­dir. An­cak İs­lâm­cı ay­dın­la­rın ve dü­şü­nür­le­rin; ‘İt­ti­had-ı İs­lâ­m’ si­ya­se­ti­ni ta­kip eden Sultan II. Ab­dul­ha­mi­d’­e kar­şı mü­ca­de­le et­tik­le­ri ve mu­ha­le­fe­ti tem­sil eden güç­le­rin sa­fın­da yer al­dık­la­rı bi­lin­mek­te­dir. Bu­nu mi­sâl­ler­le açık­la­mak müm­kün­dür.


10 Ekim 1908’den iti­ba­ren neş­re­di­len ‘Be­yâ­nü­’l-Ha­k’ der­gi­si­’nin, 31 Mart Ha­di­se­si­n’­den son­ra ba­sı­lan nüs­ha­sın­da “Asker Evlâdla­rı­mı­za Hi­ta­bı­mı­z” baş­lık­lı bir be­yan­na­me ya­yım­lan­mış ve Sul­tan II. Abdülhamid suç­lu ilân edil­miş­tir. Be­yâ­nu­’l-Hak der­gi­si­nin ya­yın he­ye­ti, meş­rû­ti­yet re­ji­mi­ni şeri­ata uy­gun bul­duk­la­rı­nı açık­ça ifa­de et­mek­te ve ya­yım­la­dık­la­rı bir di­ğer be­yan­na­me­de şu tes­bit­te bulunmaktadır­lar: “Meş­ve­ret ve meş­rû­tiy­ye­tin şe­r’-i şe­rîf-i Ah­me­dî ah­kâ­mı­na mu­va­fık ol­du­ğun­da zer­re ka­dar te­red­dü­dü ol­ma­yan ve devr-i is­tib­dâd­da kü­tüb-i İs­lâ­miy­ye­mi­zin külhan­lar­da ya­kıl­dı­ğı­nı he­nüz unut­ma­yan ‘Ce­m’­iy­yet-i İl­miy­ye-i İs­lâ­miy­ye­’ ah­kâm-ı şe­r’­iy­ye­ye ha­dim ola­cak Mec­lis-i Me­b’­ûsâ­nı­mız­la Meş­rû­ti­yet-i meş­rû­’a­mı­zın mu­ha­fa­za­sı için bü­tün efradıy­la son de­re­ce­ye ka­dar sarf-ı me­sâ­iye azm et­miş­tir.  Der­vîş Vah­de­tî­’nin ilk sa­yı­sı 11 Ara­lık 1908 ta­ri­hin­de çı­kar­dı­ğı Vol­kan Ga­ze­te­si­’nin tu­tu­mu da fark­lı de­ğil­dir. 31 Mart 1909 tari­hin­de gerçek­le­şen ve si­ya­si ta­ri­he ‘ir­ti­ca­’ ha­re­ke­ti ola­rak ge­çen ha­di­se­nin ön­de ge­len teşvikçi­le­ri ara­sın­da gös­te­ri­len Derviş Vah­de­ti ’o­tuz se­ne­lik is­tib­dad dev­ri­ne has­ret çek­me­nin bir fikr-i ir­tica ol­du­ğu­nu, hat­ta bu gö­rüş­te olan­la­rın “pek de­nî, pek al­çak adam­la­r” ol­du­ğu­nu ile­ri sürmüş­tür. Ay­rı­ca bu hül­yanın ar­tık ebe­di­yen ger­çek­leş­meye­ce­ği­ni­’ ifa­de et­miş­tir. Der­viş Vah­de­tî­’nin Vol­kan Ga­ze­te­si­’n­de sa­vun­du­ğu id­di­a şu­dur: “Meş­ru­ti­yet ida­re­si (re­ji­mi) bü­tün ka­nun ve ni­zam­la­rıy­la İs­lâm fık­hı­na, şe­ri­atı­na uy­gun­dur.”

Sul­tân II. Ab­dul­ha­mîd 31 Mart [13 Ni­san] ayak­lan­ma­sın­dan iki haf­ta son­ra 27 Ni­san 1909 (6 Rebiula­hir 1327) Sa­lı gü­nü makamın­dan az­le­dil­miş ve Se­la­ni­k’­te bir av­de­ti­’nin (sabataistin) konağında ‘mec­bu­ri ika­me­te­’ ta­bi tu­tul­muş­tur. Sı­rât-ı Müs­ta­kim Der­gi­si­’nin 29.04.1909 ta­rih­li 34. sayı­sın­da ve Be­ya­nü­’l-Hak der­gi­si­’nin 21.06.1909 ta­rih­li 30. nüshasında, Pan-İs­lâ­miz­m’­i sa­vu­nan bir âli­min ka­le­me al­dı­ğı “ha­l’ fet­va­sı­” ya­yın­lan­mış­tır. Bu fet­va, 1906 yı­lın­dan iti­ba­ren ‘Me­şi­hat Mek­tu­bî Kaleminde­’ ça­lı­şan El­ma­lı­lı Ham­di [Ya­zır] tarafın­dan ka­le­me alın­mış­tır. Bu fet­va­da “Ba­’zı mesâ­’il-i mü­him­me-i şe­r’­iy­ye­yi kü­tüb-i şer’iyye­den tayy u ih­râc [çı­ka­rıp at­mak] ve kü­tüb-i mez­kû­re­yi me­n’ ve hark [ya­sak­la­mak] ve ih­rak [yır­tıp at­mak] gi­bi fi­il­le­ri­ni iş­le­di­ği için Ab­dül­ha­mîd-i Sâ­ni­’nin ma­ka­mın­dan uzaklaştırılma­sı vâ­cib ol­muş­du­r” ifa­de­si yer al­mak­ta­dır.  Sı­rât-ı Müs­ta­kim Der­gi­si­’nin ya­yın he­ye­tin­de yer alan İs­lâm­cı­la­rın Sul­tan II. Ab­dül­ha­mî­d’­e ba­kış­la­rı, bu Me­şi­hat Fet­va­sı­’n­da yer alan iftiralardan fark­lı de­ğil­dir. 31 Mart ha­di­se­si­ne ilk de­fa yer ver­dik­le­ri, 29 Ni­san 1909 ta­rih­li 34. sa­yı­da; hem ha­l’ fet­va­sı ya­yın­lan­mış, hem de say­fa­lar­ca de­vam eden ya­zı­la­ra yer verilmiş­tir. Bu nüs­ha­da yer alan ya­zı­lar, Sul­tan II.Ab­dül­ha­mi­d’­e kar­şı duy­duk­la­rı ki­nin en güzel de­lil­dir.  Sul­tân II. Ab­dül­ha­mi­d’­in az­le­dil­me­si­nin mu­cib se­beb­le­ri­nin ba­şın­da, giz­li cemiyet­ler va­sı­ta­sıy­la 31 Mart Va­k’­ası­nı plân­la­dı­ğı id­di­ası yer al­mak­ta­dır. Bu­nun ta­ma­men ya­lan ol­du­ğu, yıl­lar son­ra or­ta­ya çık­mış­tır. Sı­rât-ı Müs­ta­kim mec­mu­ası’­nı ya­yın­la­yan Pan-İslâ­mizm ide­olo­ji­si­nin sa­vu­nu­cu­la­rı (İs­lâm­cı­lar) he­nüz öf­ke­le­ri­ni ye­ne­me­dik­le­ri o ta­rih­ler­de ya­yın­la­dık­la­rı 41. sa­yı­sın­da [17 Ha­zi­ran 1909] Hind ve Mı­sır­lı müs­lü­man­la­rın ‘Ha­li­fe­’nin azledil­me­si ile il­gi­li gö­rüş­le­ri­ni ak­set­ti­re­n’ ya­zı­la­ra yer ver­me­yi uy­gun bul­muş­lar­dır. La­ho­r’­da çı­kan ga­ze­te­le­rin Ha­li­fe II. Ab­dül­ha­mî­d’­i med­he­den ve az­le­dil­me­si­ni yer­siz bu­lan makalelerine, Mı­sı­r’­da ya­yın­la­nan  ‘El Me­nâ­r’­ın’ ver­di­ği ce­vab­la­rı, ter­ce­me ede­rek yayınlamış­lar­dır. Me­nâr Der­gi­si, Lahor’da ya­yın­la­nan ‘Va­ta­n’ ve İn­gi­liz­ce ‘Ob­ser­ve­r’ Gazetele­ri­’n­de çık­mış mez­kûr ya­zı­la­ra ce­vap verir­ken, Sul­tan II. Ab­dül­ha­mî­d’­e olan düşmanlık­la­rı­nı or­ta­ya koy­muş­lar­dır. Me­nâr Der­gi­si­’ni ya­yı­na ha­zır­la­yan­la­ra gö­re La­ho­r’­da çı­kan ga­ze­te­ler­de yer alan id­di­ala­rın hiç­bi­ri­si doğ­ru de­ğil­dir. ‘”[Ab­dül­ha­mîd dev­rin­de] Mu­zır ad­do­lu­nan ki­tâb­lar top­la­nır, sa­hih­le­ri­ne ce­za­lar ta’­yîn olu­nur­du. Yal­nız bi­lâd-ı Su­ri­ye­’de bir se­ne zar­fın­da es­fâr-ı ka­dî­me ve ce­dî­de­den on bin ka­dar ki­tâb mahv ve it­laf edil­miş­dir.” Sı­rât-ı Müs­ta­ki­m’­i ya­yın­la­yan­lar, şu no­tu ek­le­me­yi ih­mal et­me­miş­ler­dir.”‘İs­tan­bu­l’­da res­men ih­râk olu­nan­lar her­ke­sin ma­’lû­mu ol­du­ğu ci­het­le be­yân­dan müs­tağ­ni­di­r”  La­ho­r’­da ya­yın­la­nan ‘Ob­ser­ve­r’ ga­ze­te­si­nin ya­zar­la­rı­na gö­re “Ha­li­fe Ab­dül­ha­mîd-i Sa­ni­’nin din-i mü­bin-i İs­lâ­m’­a mu­hab­be­ti in­kâr olu­na­maz.” Me­nâ­r’­ı ya­yın­la­yan­lar ay­nı ka­na­at­te değildir:  “Bu iddiâya kar­şı bi­lâ te­red­düd de­riz ki mü­lûk-i İs­lâ­miy­ye için­de Ab­dül­ha­mîd-i Sâ­ni gi­bi dîn-i İs­lâ­m’­a ihanet et­miş, ku­tüb-i fık­hı ve aka­idi, ehâ­dis-i şe­rî­fe­yi me­n’ ve tah­rif ile ib­tâ­le yel­ten­miş bir in­sa­nı göster­mek müm­kün de­ğil­dir. Hat­tâ eğer mu­mai­leyh mat­bû­’at dev­rin­de bu­lun­ma­sa, bü­tün me­mâ­lik-i İslâmiy­ye­’yi, zîr-i ida­re­si­ne al­mak ka­bil ol­sa idi, Ku­r’­ân-ı Ke­rî­m’­i de tah­ri­fe, âyât-ı şû­ra­yı ol­sun içinden çı­kar­ma­ya gay­ret eder­di.” Yi­ne La­ho­r’­da ya­yın­la­nan ga­ze­te­le­rin ya­zar­la­rı­na gö­re; “Ha­li­fe­’nin le­za­iz ve şeh­ve­te in­hi­ma­ki [düş­kün­lü­ğü] yok­tur.” Menâr Der­gi­si­’ni ya­yın­la­yan­lar ay­nı ka­na­at­te olmadık­la­rı­nı ifa­de eder­ken, şöy­le demektedirler: “Bu id­di­a da as­la doğ­ru de­ğil­dir. Şa­râb­la­rın en nefisi­ni içer, her tür­lü zev­ki­ni icra eder­di. Na­sıl ki ba­’de­’l-ha­l’ [Az­le­dil­dik­ten son­ra] hu­sû­sî dolablarından bî­’n ni­hâ­ye (sayısız) şam­pan­ya, kon­yak ve en­vâ-i sâi­rey-i müs­ki­rat ile do­lu şi­şe­le­rin zuhur et­ti­ği­ni (bulundu­ğu­nu) her­kes gör­dü.” Gö­rül­dü­ğü gi­bi Pan-İs­lâ­mizm (İs­lâm­cı­lık) ide­olo­ji­si­ni savundukla­rı­nı id­di­a eden Müslü­man ay­dın­lar; “İt­ti­had-ı İs­lâ­m” fik­ri­ni dev­let si­ya­se­ti ha­li­ne getir­me­ye ça­lı­şan Ha­li­fe II.Abdülha­mi­d’­e, ak­la-ha­ya­le gel­me­ye­cek if­ti­ra­la­rı at­mak­tan çekinme­miş­ler­dir. Liderliği­ni ma­son­la­rın üst­len­di­ği İt­ti­had ve Te­rak­ki Fır­ka­sı­’nın söz­cü­le­ri­ne gö­re ‘müs­te­bi­d’, giz­li Erme­ni Ör­güt­le­ri­’nin (Taşnak, Hın­cak vs.) li­der­le­ri­ne gö­re ‘Kı­zıl Sul­ta­n’ olan Ha­li­fe Ab­dül­ha­mid-i Sâ­ni, İs­lâm di­ni­ni ‘ideolo­ji­’ ha­li­ne ge­ti­ren ay­dın­lar ta­ra­fın­dan ‘düşma­n’ ilân edi­len bi­ri­si­dir. Pan-İs­lâ­mizm ide­olo­ji­si (İs­lâm­cı­lık) ma­lûm olan bir çev­re­de ve tek bir li­der ta­ra­fın­dan yönlen­di­ri­len si­ya­si bir akım de­ğil­dir.”

Site Yaptırmak mı İstiyorsunuz

Kurumsal ve e- ticaret siteleri için doğru yerdesiniz

Bilgisayar Ekranları

Mesai Saatlerimiz

Hafta İçi 09-17 Arası

Yerimiz

Akyol mahallesi, Atatürk Bulvarı No: 111/B Şahinbey - Gaziantep

bilgi@mirkitap.com

5539207655

  • Facebook
  • Instagram
  • Twitter