Bütün İnsanların Zekâsı Eşittir

Jacques Ranciére’nin kaleme aldığı “Cahil Hoca-Zihinsel Özgürleşme Üstüne Beş Ders”, 1800’lü yıllarda yaşayan Jacotot’nun şans eseri keşfettiği bir eğitim yöntemine odaklanıyor. Kitap, en kısa hâliyle bir konu hakkında hiçbir şey bilmediğinizde de o konuyu öğretebileceğinizi, aynı zamanda yeryüzündeki bütün zekâların eşit olduğunu savunan bu yöntem, tüm detayları ve savunduklarıyla, başarılı olduğunun kanıtlarını da sıralamaktadır


Kitabın Ortası Dergisi

 

1818 yılında sürgünde bir devrimci olan Jacotot, bugün Belçika’da sınırları içinde bulunan Leuven’de, üniversitede ders vermeye başlar. Fransız edebiyatı dersleri veriyordur ama kendisi tek kelime Flamanca bilmediği gibi öğrencileri de tek kelime Fransızca bilmemektedir.



Fénelon’un iki dilli bir Telemak baskısını öğrencilerine verir, Fransızca metni, Flamanca metinle karşılaştırarak okumaları ve anlamaya çalışmalarını ister. Dönem sonunda sınav yaptığında, şimdiye kadar eğitimle ve öğrenmeyle ilgili tüm fikirleri alt üst olacaktır: Tüm öğrenciler, bir Fransız kadar düzgün Fransızca cümleler kurmuş, tüm soruları gramer kurallarına sadık kalarak yanıtlamışlardır. Üstelik onların Fransızca öğrenmeleri için Jacotot iki dilli bir kitap okumalarını ödev vermekten başka hiçbir şey yapmamış, yol göstermemiş, onları kitapla baş başa bırakmıştır. Jocotot’yu saran o ani sırrına erme hâli şöyle özetlenebilir: Açıklayana dayalı sistemin mantığını yıkmak lazım. Birine bir şeyi açıklamak, kendi başına anlayamadığını göstermektir. Bu da öğrenme ve zekâ karşısındaki başlıca engeldir. Zaten yeryüzünde açıklayan bir hoca olmaksızın kendi başına bir şey öğrenmemiş kimse de yoktur. Bu öğrenme biçimine “evrensel eğitim” diyeceğiz

Öğrenciyi Özgürleştirmek

Bir yandan şunu da fark etmişti Jacotot: Öğrenciyi özgürleştirirsek, onu kendi zekâsını kullanmaya zorlarsak, hoca bilmediğini öğretebilir. Jacotot bu aydınlanmasının ardından, bilmediğimiz bir şeyi öğretebileceğimizi, cahil ve yoksul bir babanın özgürleşmişse, açıklayan bir hoca olmaksızın çocuklarına eğitim verebileceğini ilan etti. Bu evrensel eğitimin yoluna değindi. Bir şey öğren ve geriye kalan her şeyi şu ilke uyarınca onunla ilişkilendir: Bütün insanların zekâsı eşittir. Kitaba göre evrensel eğitimin birinci ilkesi, bir şeyi öğrenip her şeyi onunla ilişkilendirmektir. Oysa eski yöntem; “Şunu, ardından şunu, sonra bir de şunu öğrenmek lazım.” diyordu. Öğrenci bazı kuralları ve temel bilgileri öğrenir, bunları seçilmiş bazı okuma parçalarına uygular, edinilen esaslara uygun bazı alıştırmalar yapardı. İnsanlar varoluş ihtiyaç ve koşullarının onlardan talep ettiği zekâyı geliştirirler. İhtiyacın bittiği noktada zekâ durup dinlenir. İnsan zekânın hizmet ettiği bir iradedir. Birtakım fikirlerin terkibi olmaktan önce dikkat ve arayıştır. Zekânın en sık görülen uygulama tarzı, tekrardır. Evrensel eğitimin sırrı burada gizlidir. Jacotot, düşüncenin dilden önce geldiğini savunuyordu. Ona göre insan konuştuğu için düşünmez, aksine insan var olduğu için düşünür. Evrensel eğitimin sırrı ve yöntemi de şöyle sıralanabilir: Öğrenmek, tekrarlamak, taklit etmek, tercüme etmek, öğelerine ayırmak, yeniden birleştirmek.

Evrensen Eğitim

Toplumsal Bir Yöntem Değil

Ancak evrensel eğitim toplumsal bir yöntem değildir. Evrensel eğitim ancak bireylere hitap edebilir ve toplumlara asla hitap edemez. Yok, olup gitmez de çünkü insan zihninin, yolunu kendi başına arayan bütün insanların doğal yöntemidir. Daha ileri gidilecek olursa, evrensel eğitim de aptallaştırmanın yenilenmesine dâhil edilmiş iyi bir yönteme dönüşebilir. Çocuğun zihinsel gelişimine saygı gösteren ama aynı zamanda zihni için en iyi jimnastiği sunan doğal bir yöntemdir. Çocuğa kendi başına akıl yürütme ve güçlükleri tek başına göğüsleme alışkanlığı kazandırır. Jacotot’nun 7 Ağustos 1840’ta hayatını kaybetmesinden sonra bu yöntem etkinliğini yavaş yavaş yitirdi. Kurucu, bunu öngörmüştü. Evrensel eğitim tutunamayacaktı. Ama ölmeyecekti de

1800’lü yıllarda yaşayan Jacotot, hiçbir ortak dilleri olmayan öğrencilerine Fransızca öğretmeye çalışırken tesadüfen keşfettiği bir yöntem sayesinde şunu fark eder: Hakkında hiçbir şey bilmediğimiz bir konuda, eğitim verebiliriz. Sadece bu kadar değil. Ana dilini bebekliğinden itibaren dinlemek, tekrar ve taklit etmek gibi yöntemlerle öğrenen insan, bu yöntemi her alanda, her konuda uygulayabilir ve bu yol her konuda eğitimde uygulanabilir. Jacotot yöntemi, dünyadaki bütün zekâların da eşit olduğunu savunur. Bu yöntem bir yanda büyük yankı uyandırarak hızla taraftar toplarken, diğer yandan da yerden yere vurulmuştur.